Xử lý nước thải nhà máy bia: Quy trình, công nghệ và yêu cầu QCVN 40:2025
Xử lý nước thải nhà máy bia đặt ra thách thức kỹ thuật đặc thù: tải lượng hữu cơ thuộc nhóm cao nhất trong công nghiệp thực phẩm, với COD đầu vào dao động từ 2.000 đến 8.000 mg/L – gấp 13-53 lần ngưỡng xả thải cho phép theo QCVN 40:2025. Xử lý không đúng quy trình không chỉ gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng mà còn đẩy doanh nghiệp vào rủi ro pháp lý, bao gồm phạt tiền lên đến 2 tỷ đồng và đình chỉ hoạt động (theo NĐ 45/2022/NĐ-CP).
Từ ngày 01/09/2025, QCVN 40:2011 đã chính thức hết hiệu lực, nhà máy bia nào chưa cập nhật hệ thống theo QCVN 40:2025 cần hành động ngay.
Hệ thống xử lý nước thải nhà máy sản xuất bia
Đặc tính nước thải nhà máy bia
Hiểu đúng tính chất nước thải là bước đầu tiên để thiết kế hệ thống xử lý phù hợp. Nước thải bia không đồng nhất – thành phần thay đổi theo từng ca sản xuất, từng công đoạn và quy mô nhà máy.
Thông số ô nhiễm đặc trưng
Dưới đây là dải thông số điển hình của nước thải sản xuất bia, tổng hợp từ nhiều nghiên cứu quốc tế và thực tế tại Việt Nam:
| Thông số | Khoảng dao động | Ghi chú |
|---|---|---|
| COD | 2.000 – 8.000 mg/L | Cao nhất trong các loại nước thải thực phẩm |
| BOD5 | 1.000 – 4.000 mg/L | Tỷ lệ BOD/COD: 0,5-0,7 (rất dễ phân hủy sinh học) |
| TSS | 200 – 1.000 mg/L | Bã hèm, cặn men, huyền phù hữu cơ |
| pH | 3,5 – 12 | Dao động rộng do chu kỳ CIP dùng acid/xút |
| N-tổng | 25 – 80 mg/L | Từ men bia và dịch nấu |
| P-tổng | 10 – 50 mg/L | Từ phụ gia và hóa chất tẩy rửa |
Điểm đặc biệt của nước thải bia là tỷ lệ BOD/COD đạt 0,5-0,7. Tỷ lệ này cho thấy phần lớn chất ô nhiễm là hữu cơ dễ phân hủy, tạo điều kiện thuận lợi để ứng dụng công nghệ sinh học – vốn có chi phí vận hành thấp hơn nhiều so với phương pháp hóa lý.
Để so sánh: nước thải dệt nhuộm có BOD/COD chỉ 0,1-0,3 – xử lý khó hơn nhiều và tốn kém hơn. Nước thải bia, dù ô nhiễm nặng về tải lượng, lại thuộc nhóm tương đối “thân thiện” với vi sinh vật.
Nguồn phát sinh nước thải trong nhà máy bia
Mỗi công đoạn sản xuất tạo ra loại nước thải với đặc tính riêng:
- CIP (Clean-In-Place) – vệ sinh thiết bị: chiếm khối lượng lớn nhất, mang tính kiềm hoặc acid mạnh tùy chu kỳ. Đây là nguyên nhân chính khiến pH đầu vào dao động cực rộng (3,5-12).
- Nước nấu và lọc dịch đường: COD rất cao do đường, tinh bột hòa tan chưa lên men hết.
- Nước thải từ lên men: chứa men bia (yeast), ethanol dư và CO2 hòa tan.
- Bã hèm và cặn men: TSS cao, cần xử lý cơ học trước khi đưa vào hệ thống sinh học.
- Nước súc rửa chai, keg: lưu lượng lớn, mức ô nhiễm thấp hơn – thường được tách riêng và xử lý nhẹ hơn.
- Nước thải đóng gói: chứa chất tẩy rửa, nhãn giấy, keo – ít ô nhiễm hữu cơ nhưng có chất hoạt động bề mặt.
Mỗi lít bia thành phẩm thải ra khoảng 5-8 lít nước thải từ nhà máy. Nhà máy sản xuất 10 triệu lít bia/năm phát sinh 50-80 triệu lít nước thải – tương đương 137.000-219.000 m³/năm cần xử lý.
>>>> Nước thải ngành thực phẩm có đặc tính tương tự nhưng cấu phần hữu cơ phức tạp hơn. Xem thêm: xử lý nước thải thực phẩm – phân tích đặc tính và công nghệ phù hợp cho từng phân ngành.
Yêu cầu pháp lý: QCVN 40:2025/BTNMT
Đây là điểm hầu hết bài viết về xử lý nước thải bia hiện nay bỏ qua hoặc trích sai. QCVN 40:2011 đã hết hiệu lực từ ngày 01/09/2025. Nhà máy bia phải tuân theo QCVN 40:2025/BTNMT từ thời điểm đó.
Ngưỡng xả thải theo QCVN 40:2025
| Thông số | Đơn vị | Cột A | Cột B |
|---|---|---|---|
| pH | – | 6 – 9 | 5,5 – 9 |
| BOD5 | mg/L | 30 | 50 |
| COD | mg/L | 75 | 150 |
| TSS | mg/L | 50 | 100 |
| Amoni (tính theo N) | mg/L | 5 | 10 |
| Tổng Nitơ | mg/L | 20 | 30 |
| Tổng Phốt pho | mg/L | 4 | 6 |
Nguồn: QCVN 40:2025/BTNMT – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về nước thải công nghiệp, hiệu lực từ 01/09/2025. Tải văn bản gốc tại đây.
Cột A hay Cột B – áp dụng thế nào?
Cột A áp dụng khi xả vào nguồn nước được dùng cho mục đích cấp nước sinh hoạt. Cột B áp dụng khi xả vào nguồn nước không dùng cho cấp nước sinh hoạt (sông, hồ, kênh thoát nước công nghiệp).
Phần lớn nhà máy bia tại khu công nghiệp áp dụng Cột B. Nhà máy bia gần nguồn nước sinh hoạt hoặc theo yêu cầu địa phương cần tuân theo Cột A – ngưỡng nghiêm ngặt hơn đáng kể.
Điểm thay đổi quan trọng so với QCVN 40:2011: Cột A siết chặt hơn ở nhiều thông số, bổ sung thêm thông số vi sinh và kim loại nặng, đồng thời cập nhật hệ số Kq và Kf ảnh hưởng đến giá trị ngưỡng thực tế. Hệ thống thiết kế theo QCVN 40:2011 chưa chắc đã đạt chuẩn mới – cần đánh giá lại.
Mizuchan đã tổng hợp toàn văn QCVN 40:2025/BTNMT – bao gồm bảng giới hạn đầy đủ, hệ số Kq, Kf và lộ trình chuyển tiếp từ QCVN 40:2011.
Quy trình xử lý nước thải nhà máy bia đạt chuẩn
Quy trình chuẩn gồm 7-8 bước phối hợp. Không có bước nào có thể bỏ qua nếu muốn đạt ngưỡng QCVN 40:2025 ổn định.
Bước 1: Song chắn rác
Loại bỏ rác thô, bã hèm, cặn lớn ngay từ đầu. Bảo vệ thiết bị phía sau, đặc biệt là bơm và đường ống. Nước thải bia từ công đoạn nấu có thể mang theo lượng bã hèm đáng kể nếu không có bể lắng hèm trước đó.
Bước 2: Bể điều hòa
Đây là bước quan trọng nhất trong toàn bộ hệ thống xử lý nước thải bia. Bể điều hòa có hai nhiệm vụ: cân bằng lưu lượng (nhà máy bia thường xả thải không đều theo ca) và ổn định pH đầu vào. pH dao động từ 3,5 đến 12 trong chu kỳ CIP – vi sinh vật trong các bể phía sau không thể hoạt động trong điều kiện pH cực đoan như vậy.
Bể điều hòa thường được lắp hệ thống khuấy trộn và điều chỉnh pH tự động (châm NaOH khi acid, châm H₂SO₄ khi kiềm) để duy trì pH đầu vào ở 6,5-7,5 trước khi bơm vào bể kỵ khí.
Bước 3: Keo tụ – tạo bông (tùy chọn)
Áp dụng khi nước thải chứa nhiều TSS, huyền phù hoặc chất keo. Sử dụng phèn nhôm hoặc PAC kết hợp polymer trợ keo. Bước này giúp giảm tải cho bể sinh học phía sau, đặc biệt cần thiết với nhà máy có nhiều cặn men và bã hèm.
Bước 4: Bể UASB (Upflow Anaerobic Sludge Blanket)
Bể kỵ khí UASB là trái tim của hệ thống xử lý nước thải bia. Vi khuẩn kỵ khí trong bể phân hủy 70-90% COD mà không cần cung cấp oxy – tiết kiệm điện đáng kể so với bể hiếu khí. Sản phẩm phụ là khí biogas (60-80% methane) có thể thu hồi để tạo năng lượng.
Nước thải bia là đối tượng lý tưởng cho UASB vì hai lý do: COD rất cao (tải lượng hữu cơ đủ lớn để vi khuẩn hoạt động hiệu quả) và tỷ lệ BOD/COD cao (chất hữu cơ dễ phân hủy).
Lưu ý: UASB cần thời gian khởi động 4-8 tuần để vi khuẩn kỵ khí tích lũy đủ sinh khối. Sau giai đoạn khởi động, bể hoạt động ổn định và tuổi thọ lên đến 20 năm.
Quy trình xử lý nước thải nhà máy sản xuất bia
Bước 5: Bể hiếu khí (MBBR hoặc Aerotank)
Nước thải ra khỏi UASB vẫn còn COD 300-1.500 mg/L – chưa đạt chuẩn xả thải. Bể hiếu khí xử lý phần còn lại, đồng thời loại bỏ Nitơ và Phốt pho theo yêu cầu QCVN 40:2025.
MBBR (Moving Bed Biofilm Reactor) dùng giá thể nhựa lơ lửng trong bể, tạo bề mặt bám cho vi sinh vật. Ưu điểm là tiết kiệm diện tích và tải lượng xử lý cao hơn Aerotank truyền thống với cùng thể tích bể.
Bước 6: Bể lắng thứ cấp
Lắng bùn sinh học từ bể hiếu khí. Một phần bùn được tuần hoàn lại bể hiếu khí để duy trì MLSS (nồng độ bùn hoạt tính) ở mức 2.000-4.000 mg/L. Bùn dư được đưa sang hệ thống xử lý bùn.
Bước 7: Khử trùng
Bước cuối trước khi xả ra môi trường. Hai phương pháp phổ biến là khử trùng bằng tia cực tím (UV) – không tạo phụ phẩm hóa học – và khử trùng bằng Clo (hiệu quả cao, chi phí thấp, nhưng cần kiểm soát hàm lượng Clo dư).
Bước 8: Xử lý bùn
Bùn thải từ bể lắng và bùn dư từ UASB cần được xử lý riêng. Quy trình gồm cô đặc bùn, ép tách nước bằng máy ép băng hoặc máy ly tâm, sau đó xử lý bùn khô. Bùn từ UASB thường được dùng làm phân bón hữu cơ hoặc đưa vào lò đốt.
Inforgraphic về quy trình xử lý nước thải sản xuất bia
So sánh công nghệ xử lý, chọn đúng cho từng quy mô
Không có công nghệ nào phù hợp cho mọi nhà máy bia. Việc lựa chọn phụ thuộc vào lưu lượng, đặc tính nước thải, diện tích đất và ngân sách đầu tư.
| Công nghệ | Hiệu quả xử lý COD | Ưu điểm | Nhược điểm | Phù hợp với |
|---|---|---|---|---|
| UASB | 70-90% | Thu hồi biogas, chi phí vận hành thấp, hiệu quả với COD cao | Nhạy cảm pH, thời gian khởi động dài (4-8 tuần) | Xử lý kỵ khí cho tất cả quy mô |
| MBBR | 80-90% | Tiết kiệm diện tích, linh hoạt với tải lượng thay đổi | Chi phí đầu tư cao hơn Aerotank | Quy mô vừa-lớn, diện tích hạn chế |
| MBR | >95% | Chất lượng đầu ra xuất sắc, tái sử dụng nước được | Chi phí đầu tư và điện năng cao | Khi yêu cầu chất lượng đầu ra rất cao |
| SBR | 85-92% | Linh hoạt, tự động hóa tốt, xử lý N và P tốt | Vận hành phức tạp, cần kỹ thuật viên có kinh nghiệm | Lưu lượng dao động nhiều theo mùa |
| Aerotank | 70-85% | Chi phí đầu tư thấp, đơn giản vận hành | Chiếm diện tích lớn | Quy mô nhỏ, diện tích đất rộng rãi |
Khuyến nghị chọn công nghệ theo quy mô nhà máy
- Nhà máy bia nhỏ (dưới 100 m³/ngày): Kết hợp Bể điều hòa – UASB – Aerotank – Lắng – Khử trùng. Đây là sơ đồ chi phí thấp nhất, phù hợp với ngân sách hạn chế. Diện tích cần thiết khoảng 150-300 m² cho toàn bộ hệ thống.
- Nhà máy bia vừa (100-500 m³/ngày): Bể điều hòa – UASB – MBBR – Lắng – Khử trùng. MBBR giúp tiết kiệm diện tích và xử lý ổn định hơn khi lưu lượng thay đổi. Thu hồi biogas từ UASB bắt đầu có ý nghĩa kinh tế ở quy mô này.
- Nhà máy bia lớn (trên 500 m³/ngày): Cần thiết kế kỹ thuật chi tiết với khảo sát thực địa. Thường kết hợp UASB (kỵ khí) với AAO hoặc MBBR (hiếu khí đồng thời xử lý N và P) để đáp ứng toàn bộ thông số QCVN 40:2025. Hệ thống thu hồi biogas và phát điện có khả năng bù đắp 20-30% chi phí năng lượng vận hành.
Thu hồi biogas, biến chi phí thành lợi ích kinh tế
Một lợi thế ít được khai thác của hệ thống xử lý nước thải bia là khả năng thu hồi biogas từ bể UASB. Trong điều kiện kỵ khí, vi khuẩn phân hủy chất hữu cơ và sinh ra hỗn hợp khí trong đó methane chiếm 60-80%.
Nhà máy có thể sử dụng biogas để:
- Đun nước nóng phục vụ quá trình nấu bia
- Vận hành nồi hơi giảm tiêu thụ dầu hoặc gas
- Phát điện cho hệ thống chiếu sáng và bơm trong khu vực xử lý nước thải
Quy mô nhà máy càng lớn, lượng biogas thu hồi càng nhiều và giá trị kinh tế càng rõ ràng. Đây là lý do UASB tiếp tục là lựa chọn hàng đầu cho xử lý kỵ khí nước thải bia dù đã được phát triển từ những năm 1970 – không có công nghệ nào khác vừa xử lý hiệu quả vừa tạo ra năng lượng từ chất thải.
Nếu bạn đang cân nhắc đầu tư hệ thống xử lý nước thải bia, Mizuchan có thể tư vấn phương án tích hợp thu hồi biogas phù hợp với quy mô thực tế của nhà máy. Liên hệ kỹ sư môi trường của chúng tôi qua hotline 08 1213 6111 để được tư vấn miễn phí.
Chi phí đầu tư hệ thống xử lý nước thải nhà máy bia
Chi phí phụ thuộc vào nhiều yếu tố: công suất, công nghệ, đặc tính nước thải đầu vào, yêu cầu đầu ra và mức độ tự động hóa. Bảng dưới đây là tham khảo định hướng – không thể dùng thay cho báo giá thực tế từ nhà thiết kế.
| Công suất | Chi phí đầu tư | Chi phí vận hành |
|---|---|---|
| 50 m³/ngày | 500 – 800 triệu VNĐ | 15.000 – 25.000 VNĐ/m³ |
| 100 m³/ngày | 900 triệu – 1,5 tỷ VNĐ | 18.000 – 30.000 VNĐ/m³ |
| 200 m³/ngày | 2 – 3 tỷ VNĐ | Cần khảo sát thực tế |
| 500 m³/ngày trở lên | Cần thiết kế kỹ thuật | Cần khảo sát thực tế |
Mức chi phí vận hành có thể giảm 15-25% nếu hệ thống tích hợp thu hồi biogas. Ngoài ra, chi phí điện cho sục khí ở bể hiếu khí thường chiếm 40-60% tổng chi phí vận hành – đây là chỗ để tối ưu khi chọn thiết bị sục khí hiệu suất cao.
Quan trọng: chi phí trên chưa bao gồm chi phí đất, san lấp mặt bằng, điện lực vào khu vực và các chi phí pháp lý như lập báo cáo đánh giá tác động môi trường.
Hệ thống xử lý nước thải nhà máy bia
Những vấn đề thường gặp khi vận hành
Hệ thống xử lý nước thải bia không tự vận hành hoàn hảo sau khi xây dựng xong. Dưới đây là các sự cố phổ biến và cách xử lý:
Vấn đề 1: pH đầu vào biến động cực mạnh
Nguyên nhân: chu kỳ CIP dùng NaOH đẩy pH lên 12-13, sau đó rửa acid kéo xuống 2-3. Hệ thống sinh học không thể chịu đựng biến động này.
Giải pháp: bể điều hòa đủ thể tích (tối thiểu chứa 8-12 giờ lưu lượng trung bình) kết hợp hệ thống châm kiềm/acid tự động và máy đo pH online. Không nên tiết kiệm chi phí ở hạng mục này.
Vấn đề 2: Mùi hôi từ bể thu gom và bể kỵ khí
Nước thải bia giàu đường và protein – môi trường lý tưởng cho vi khuẩn sinh H₂S và các hợp chất gây mùi. Bể thu gom và bể UASB là hai điểm phát sinh mùi chính.
Giải pháp: che đậy bể và thu khí qua hệ thống tháp khử mùi (scrubber) hoặc biofilter. Với UASB, toàn bộ khí đầu ra đã được thu vào hệ thống biogas, nên mùi từ bể này chủ yếu xuất hiện khi bảo trì hoặc mở nắp.
Vấn đề 3: Thời gian khởi động hệ thống dài
UASB cần 4-8 tuần để vi khuẩn kỵ khí tích lũy đủ sinh khối. Trong giai đoạn này, hiệu quả xử lý thấp và nước thải đầu ra chưa đạt chuẩn.
Giải pháp: cấy bùn kỵ khí (bùn hạt hoặc bùn từ công trình đang vận hành) vào UASB ngay từ đầu để rút ngắn thời gian khởi động xuống còn 2-3 tuần. Tương tự với bể hiếu khí – cấy bùn hoạt tính từ nguồn có sẵn để tránh mất 3-4 tuần chờ vi sinh tự phát triển.
Vấn đề 4: Tải lượng COD thay đổi đột ngột
Nhà máy bia theo mùa hoặc thay đổi công thức sản xuất có thể khiến COD đầu vào thay đổi 2-3 lần trong thời gian ngắn. Vi sinh trong bể không kịp thích nghi, dẫn đến hiệu quả xử lý giảm.
Giải pháp: bể điều hòa lớn hơn, kết hợp theo dõi COD đầu vào online và điều chỉnh tải lượng nạp vào UASB từ từ.
Nếu hệ thống đang vận hành gặp sự cố và cần tư vấn kỹ thuật khẩn cấp, đội kỹ sư của Mizuchan hỗ trợ 24/7 qua hotline 08 1289 6111. Chúng tôi có thể đánh giá nhanh hiện trạng và đề xuất giải pháp cụ thể – không thu phí tư vấn ban đầu.
>>>> Mizuchan cung cấp dịch vụ vận hành và bảo trì hệ thống xử lý nước thải theo hợp đồng dài hạn – bao gồm giám sát thông số định kỳ, bảo dưỡng thiết bị và hỗ trợ kỹ thuật khi phát sinh sự cố.
Câu hỏi thường gặp về xử lý nước thải nhà máy bia
Nước thải nhà máy bia có những chất ô nhiễm gì?
Nước thải nhà máy bia chứa COD 2.000-8.000 mg/L, BOD5 1.000-4.000 mg/L, TSS 200-1.000 mg/L và pH dao động 3,5-12. Các chất ô nhiễm chính gồm đường, tinh bột, protein hòa tan, men bia, cặn hèm và hóa chất vệ sinh CIP. Tỷ lệ BOD/COD đạt 0,5-0,7, cho thấy khả năng phân hủy sinh học rất cao.
QCVN nào áp dụng cho nước thải nhà máy bia năm 2025?
Từ ngày 01/09/2025, nhà máy bia phải tuân theo QCVN 40:2025/BTNMT thay thế QCVN 40:2011 đã hết hiệu lực. Cột A yêu cầu COD ≤ 75 mg/L, BOD5 ≤ 30 mg/L, TSS ≤ 50 mg/L, Tổng Nitơ ≤ 20 mg/L. Cột B yêu cầu COD ≤ 150 mg/L, BOD5 ≤ 50 mg/L, TSS ≤ 100 mg/L, Tổng Nitơ ≤ 30 mg/L.
Chi phí xây dựng hệ thống xử lý nước thải nhà máy bia là bao nhiêu?
Chi phí đầu tư tham khảo: hệ thống 50 m³/ngày khoảng 500-800 triệu VNĐ, hệ thống 100 m³/ngày khoảng 900 triệu – 1,5 tỷ VNĐ. Chi phí vận hành dao động 15.000-30.000 VNĐ/m³ tùy công nghệ và quy mô. Hệ thống tích hợp thu hồi biogas giúp bù đắp một phần chi phí điện năng.
Nên chọn công nghệ UASB hay MBBR cho nhà máy bia?
UASB và MBBR không phải là hai lựa chọn thay thế nhau. UASB xử lý giai đoạn kỵ khí, loại bỏ 70-90% COD và thu hồi biogas. MBBR hoặc Aerotank xử lý tiếp giai đoạn hiếu khí. Hầu hết nhà máy bia dùng cả hai theo trình tự: UASB trước, MBBR/Aerotank tiếp theo để đạt chuẩn xả thải.
Hệ thống xử lý nước thải bia có thể thu hồi biogas không?
Có. Bể UASB trong quá trình phân hủy kỵ khí tạo ra khí biogas chứa 60-80% methane. Nhà máy có thể tận dụng biogas để đun nước nóng, vận hành nồi hơi hoặc phát điện. Đây là lợi ích kép: vừa xử lý nước thải vừa tạo nguồn năng lượng thay thế, giảm chi phí vận hành hệ thống.
Nước sau xử lý nước thải nhà máy bia có thể tái sử dụng không?
Nước thải sau xử lý đạt QCVN 40:2025 cột A có thể tái sử dụng cho mục đích tưới cây xanh trong khuôn viên nhà máy hoặc làm mát thiết bị. Để tái sử dụng trong sản xuất bia, nước cần xử lý bổ sung lên chuẩn nước cấp, đòi hỏi thêm hệ thống RO và khử khoáng.
Nhà máy bia vi phạm quy định xả thải bị xử phạt như thế nào?
Theo Nghị định 45/2022/NĐ-CP, mức phạt có thể lên đến 2 tỷ VNĐ đối với tổ chức, doanh nghiệp tùy mức độ vi phạm. Ngoài phạt tiền, doanh nghiệp có thể bị đình chỉ hoạt động, buộc khắc phục hậu quả và bồi thường thiệt hại môi trường. Bia Hà Nội Nghệ An là trường hợp thực tế bị báo chí phản ánh về xả thải chưa qua xử lý.
Hệ thống xử lý nước thải sản xuất bia
Cần tư vấn hệ thống xử lý nước thải nhà máy bia?
Mỗi nhà máy bia có đặc tính nước thải, quy mô và điều kiện mặt bằng khác nhau. Không có sơ đồ nào áp dụng chung được cho tất cả. Trước khi quyết định đầu tư, bạn cần biết: lưu lượng thực tế của nhà máy là bao nhiêu, COD và BOD trung bình ngày là bao nhiêu, diện tích đất khả dụng và yêu cầu đầu ra (cột A hay B) của địa phương.
Mizuchan cung cấp dịch vụ khảo sát và tư vấn kỹ thuật miễn phí, bao gồm lấy mẫu nước thải phân tích và đề xuất sơ đồ công nghệ phù hợp với ngân sách thực tế của dự án. Chúng tôi đã triển khai hệ thống xử lý nước thải cho nhà máy sản xuất thực phẩm và đồ uống tại nhiều tỉnh thành.
Liên hệ ngay để được tư vấn: 08 1213 6111 (Mr. Thành) hoặc 08 1289 6111 (Ms. Nhi) – hỗ trợ kỹ thuật 24/7.
>>>> Tìm hiểu thêm về giải pháp xử lý nước thải toàn diện của Mizuchan – từ thiết kế, thi công đến vận hành và bảo trì cho nhà máy, khu công nghiệp và doanh nghiệp.
